📖 Begrippenlijst · SDEN 2 & 3
Wijntermen begrippenlijst: 120 wijnbegrippen uitgelegd
Appellatie, bâtonnage, dégorgement, flor, solera, terroir: de wijnwereld hangt van vaktermen aan elkaar, en op het SDEN 2- en SDEN 3-examen word je er ook op bevraagd. Deze A–Z-lijst legt de 120 belangrijkste examentermen uit in één tot drie zinnen helder Nederlands, trouw aan de lesstof van de Wijnoorkonde en het Wijnbrevet.
Bij elke term staat het niveau. SDEN 2 betekent: dit begrip hoort al bij de Wijnoorkonde en dus ook bij het Wijnbrevet. SDEN 3 betekent: dit komt pas op Wijnbrevet-niveau aan bod. Twijfel je welk examen bij je past? Lees dan het verschil tussen SDEN 2 en SDEN 3.
Elke term heeft een eigen link (klik op de naam), zodat je hem kunt delen of terugvinden. Wil je de begrippen actief oefenen? In de app leer je ze met flashcards met herhaling en test je jezelf met 1.200+ examenvragen.
Spring naar een letter
SDEN 2 86 termen vanaf Wijnoorkonde-niveau · SDEN 3 34 termen op Wijnbrevet-niveau
- Afdronk SDEN 2
- De tijd dat aroma's en smaak na het doorslikken in de mond blijven hangen: kort (minder dan 5 seconden), middel (5–10) of lang (meer dan 10 seconden). Een langere afdronk geldt als teken van hogere kwaliteit.Zie ook: BLIC
- Albariza SDEN 2
- De witte, krijtachtige kalkbodem van het sherrygebied rond Jerez. Hij bestaat voor zo'n 80% uit kalk, is poreus en houdt vocht vast in de droge, hete zomers.Zie ook: Fino (en manzanilla), Solera
- Amarone della Valpolicella SDEN 2
- Droge, geconcentreerde rode DOCG-wijn uit Veneto, gemaakt van druiven (corvina, rondinella) die na de oogst op rekken zijn ingedroogd. Vol, hoog in alcohol en met lange rijping; de zoete tegenhanger heet Recioto.Zie ook: Appassimento, Ripasso
- AOP / AOC SDEN 2
- Appellation d'Origine Protégée (voorheen Contrôlée): de hoogste Franse herkomstaanduiding, het Franse equivalent van de Europese BOB. De regels schrijven onder meer gebied, druivenrassen en productiewijze voor.Zie ook: BOB / BGA, Appellatie (appellation), IGP / IGT
- Appassimento SDEN 2
- Het indrogen van geoogste druiven op rekken of matten, zodat het vocht verdampt en de suikers concentreren. Basis voor Amarone en Recioto (Veneto) en Vin Santo (Toscane); een wijn van ingedroogde druiven heet in Italië passito.Zie ook: Amarone della Valpolicella, Restzoet (restsuiker)
- Appellatie (appellation) SDEN 2
- Een wettelijk afgebakend herkomstgebied met eigen regels voor druiven, gebied en werkwijze. Bordeaux telt zo'n 40 AOP's, Bourgogne zo'n 84; hoe kleiner en specifieker de appellatie, hoe strenger meestal de eisen.Zie ook: AOP / AOC, Cru
- Assemblage SDEN 3
- Het mengen van verschillende basiswijnen tot één blend. Bij champagne worden basiswijnen, vaak ook uit andere oogstjaren, geassembleerd vóórdat de liqueur de tirage wordt toegevoegd; ook een rode Bordeaux is een assemblage van cabernet sauvignon, merlot en cabernet franc.Zie ook: Méthode traditionnelle, Liqueur de tirage
- Astringent SDEN 3
- Het samentrekkende, stroeve en droge mondgevoel dat ontstaat door veel tannine en/of hoge zuren. Je voelt het vooral op het tandvlees en de binnenkant van de wangen.Zie ook: Tannine
- Auslese SDEN 2
- Duits Prädikat boven Spätlese: uitgelezen, zeer rijpe trossen, deels aangetast door edele rotting. Meestal (half)zoet; de reeks loopt door naar Beerenauslese, Eiswein en Trockenbeerenauslese.Zie ook: Prädikat / Prädikatswein, Spätlese, Beerenauslese (BA)
- AVA SDEN 3
- American Viticultural Area: een Amerikaanse appellatie, alleen gebaseerd op herkomst en niet op druiven of stijl. Napa Valley en Sonoma County zijn bekende AVA's; staat er een AVA op het etiket, dan komt minstens 85% van de druiven uit dat gebied.Zie ook: Appellatie (appellation), Etiketregels Nieuwe Wereld (85%-regel)
- Barrique SDEN 2
- Klein eikenhouten vat van 225 liter. Nieuwe, kleine vaten geven de meeste smaak af (vanille, toast, ceder); naarmate het vat ouder en groter is, neemt die invloed af. In Rioja is rijping op barriques verplicht.Zie ook: Houtrijping, Foudre (fuder)
- Bâtonnage SDEN 3
- Het regelmatig opwoelen van het gistbezinksel (de lie) tijdens de rijping sur lie, waardoor de wijn voller en romiger wordt. De term staat niet letterlijk in de boeken, maar hoort bij het examenbegrip 'rijping sur lie'.Zie ook: Sur lie
- Beerenauslese (BA) SDEN 2
- Duits Prädikat van individueel geselecteerde, overrijpe bessen met edele rotting. Altijd zoet en geconcentreerd; alleen Trockenbeerenauslese staat nog hoger.Zie ook: Prädikat / Prädikatswein, Edele rotting (pourriture noble), Trockenbeerenauslese (TBA)
- Blanc de Blancs / Blanc de Noirs SDEN 2
- Twee champagnestijlen: Blanc de Blancs is uitsluitend van chardonnay gemaakt, Blanc de Noirs is een witte mousserende wijn van alleen blauwe druiven (pinot noir en/of meunier).Zie ook: Méthode traditionnelle, Millésime / vintage / non-vintage
- BLIC SDEN 2
- De vier beoordelingscriteria bij het proeven: Balans (zuur, zoet, alcohol, tannine en fruit in evenwicht), Lengte (afdronk), Intensiteit en Complexiteit. Het eindoordeel loopt van aanvaardbaar tot uitmuntend.Zie ook: Afdronk
- BOB / BGA SDEN 2
- De twee Europese herkomstcategorieën. BOB (Beschermde Oorsprongsbenaming) is de hoogste en strengste: AOP in Frankrijk, DOP/DOC/DOCG in Italië, DO/DOCa in Spanje. BGA (Beschermde Geografische Aanduiding) is soepeler (IGP, IGT); daaronder vallen wijnen zonder herkomstaanduiding.Zie ook: AOP / AOC, DOC / DOCG, DO / DOCa, IGP / IGT
- Bordeauxse pap (bouillie bordelaise) SDEN 3
- Klassiek bestrijdingsmiddel tegen valse meeldauw (mildiou): een mengsel van kopersulfaat, gebluste kalk en water. Tegen echte meeldauw (oïdium) gebruikt men juist zwavel.Zie ook: Meeldauw (mildiou en oïdium)
- Botrytis cinerea SDEN 2
- Schimmel met twee gezichten. Bij nat, koel weer op onrijpe druiven veroorzaakt hij grijze rot (pourriture grise), die kleur, geur en smaak aantast. Op rijpe druiven, bij vochtige ochtenden en droge middagen, ontstaat edele rotting (pourriture noble), de basis van grote zoete wijnen.Zie ook: Edele rotting (pourriture noble), Meeldauw (mildiou en oïdium)
- Bouquet SDEN 2
- De tertiaire aroma's die tijdens de rijping op vat of fles ontstaan: vanille, toast en ceder van het hout, en leer, paddenstoel, noten of petroleum van de flesrijping. Onderscheiden van de primaire (druif) en secundaire (gisting) aroma's.Zie ook: Primaire, secundaire en tertiaire aroma's
- Brut SDEN 2
- Aanduiding voor droge mousserende wijn met maximaal 12 gram restsuiker per liter. De volledige reeks: brut nature (0–3 g/l), extra brut (0–6), brut (0–12), extra dry (12–17), sec (17–32), demi-sec (32–50) en doux (meer dan 50). Bij mousserende wijn is de zoetheidsaanduiding verplicht op het etiket.Zie ook: Dosage (liqueur d'expédition)
- Bush vines SDEN 2
- Vrijstaande, laag bij de grond gehouden wijnstokken zonder geleidingssysteem. Typisch voor hete, droge gebieden zoals de Barossa Valley en de Swartland: de stok profiteert van de bodemwarmte, verdampt minder vocht en levert een lagere maar geconcentreerdere opbrengst.
- Cava SDEN 2
- Spaanse mousserende wijn met DO-status, gemaakt volgens de traditionele methode, voor 95% in Catalonië (vooral Penedès). Druiven: macabeo, xarel·lo en parellada, aangevuld met chardonnay en pinot noir. Minimaal 9 maanden op de lie; Reserva 18 tot 30 maanden, Gran Reserva minstens 30.Zie ook: Méthode traditionnelle
- Chambreren SDEN 3
- Een fles wijn, meestal rood, geleidelijk op kamer- of serveertemperatuur brengen. Niet te verwarren met karafferen (zuurstof geven) of decanteren (van bezinksel scheiden).Zie ook: Decanteren / karafferen
- Chaptalisatie (chaptaliseren) SDEN 2
- Suiker toevoegen aan de most om na de vergisting een hoger alcoholgehalte te bereiken. Toegestaan in koelere wijnbouwzones waar druiven van nature te weinig suiker opbouwen; in Duitsland heet het anreichern.Zie ook: Most, Wijnbouwzones (EU)
- Charmat- of tankmethode SDEN 2
- Methode voor mousserende wijn waarbij de tweede vergisting niet in de fles maar in een grote, gesloten druktank (cuve close) plaatsvindt. Sneller en goedkoper, met een fruitig-frisse stijl; gebruikt voor Prosecco, Asti Spumante, Lambrusco en eenvoudige Sekt.Zie ook: Méthode traditionnelle
- Classico SDEN 2
- Italiaanse etiketterm die aangeeft dat de druiven uit het oorspronkelijke kerngebied van de appellatie komen, zoals Chianti Classico (tussen Florence en Siena) of Soave Classico. Het zegt niets over druivenras of methode.Zie ook: Riserva
- Climat SDEN 3
- In de Bourgogne een afgebakende wijngaard met een eigen naam en karakter. Chablis Premier Cru telt 40 climats, Chablis Grand Cru 7; in de Bourgogne gaan Premier en Grand Cru altijd over zulke wijngaarden, niet over wijnhuizen.Zie ook: Cru, Grand Cru
- Crémant SDEN 2
- Franse mousserende wijn van buiten de Champagne, gemaakt volgens de traditionele methode met minstens 9 maanden rijping op de lie. Bekende voorbeelden: Crémant d'Alsace, de Bourgogne, de Loire, de Limoux en du Jura.Zie ook: Méthode traditionnelle
- Crianza / Reserva / Gran Reserva SDEN 2
- Spaanse rijpingsaanduidingen voor rode wijn. Algemeen: Crianza minimaal 2 jaar rijping waarvan 6 maanden hout, Reserva 3 jaar waarvan 1 jaar hout, Gran Reserva 5 jaar waarvan 18 maanden hout. Rioja is strenger (Crianza 12 maanden hout, Gran Reserva 24 maanden hout en 24 maanden fles). Joven is jonge wijn zonder of met korte houtrijping.Zie ook: Houtrijping, Riserva
- Cru SDEN 2
- Letterlijk 'gewas'; een geclassificeerde herkomst. In de Bourgogne is een cru een wijngaard (Premier Cru, Grand Cru), in Bordeaux een château of domein (Cru Classé, Cru Bourgeois), en in de Beaujolais een van de tien topdorpen (zoals Fleurie, Morgon en Moulin-à-Vent).Zie ook: Grand Cru, Premier Cru, Cru Classé (Bordeaux 1855), Climat
- Cru Classé (Bordeaux 1855) SDEN 3
- De classificatie van châteaus in Médoc, Graves en Sauternes uit 1855: Premier Grand Cru Classé (Lafite, Latour, Margaux, Mouton-Rothschild, Haut-Brion) boven Grand Cru Classé, met daaronder de Cru Bourgeois (1932). Château d'Yquem is Premier Cru Supérieur; de enige wijziging ooit was de promotie van Mouton-Rothschild in 1973. Saint-Émilion heeft een eigen, regelmatig herziene rangorde.Zie ook: Cru, Premier Cru
- DAC SDEN 3
- Districtus Austriae Controllatus: de Oostenrijkse herkomstclassificatie met 18 gebieden, zoals Wachau, Kamptal, Kremstal, Neusiedlersee en Mittelburgenland. Oostenrijk heeft sinds het glycolschandaal van 1985 een van de strengste wijnwetten van Europa.Zie ook: Steinfeder / Federspiel / Smaragd
- Decanteren / karafferen SDEN 2
- Twee redenen om wijn over te schenken. Decanteren: een oudere wijn voorzichtig van zijn bezinksel scheiden. Karafferen: een jonge, gesloten wijn zuurstof geven zodat hij opent en zachter wordt. Mousserende wijn karaffeer je nooit, die verliest zijn bubbels.Zie ook: Chambreren
- Dégorgement SDEN 2
- Het verwijderen van het gistbezinksel bij de traditionele methode: de flessenhals wordt bevroren en de bevroren prop schiet eruit. Daarna wordt de fles aangevuld met de liqueur d'expédition (dosage).Zie ook: Remuage, Dosage (liqueur d'expédition), Méthode traditionnelle
- Dieven SDEN 2
- Ongewenste zijscheuten die in het voorjaar aan de stam van de wijnstok groeien. De wijnboer verwijdert ze zodat de plant niet gaat woekeren en zijn energie in de trossen steekt.Zie ook: Groene snoei
- DO / DOCa SDEN 2
- Denominación de Origen: de Spaanse beschermde oorsprongsbenaming (BOB). DOCa (Calificada) is de hogere kwalificatie, die alleen Rioja (als eerste) en Priorat dragen. Daaronder staat Vino de la Tierra (BGA).Zie ook: BOB / BGA
- DOC / DOCG SDEN 2
- Denominazione di Origine Controllata (e Garantita): het Italiaanse kwaliteitssysteem. Van laag naar hoog: Vino da Tavola, IGT, DOC, DOCG. Voorbeelden van DOCG: Barolo, Barbaresco, Brunello di Montalcino, Chianti Classico, Amarone della Valpolicella en Franciacorta.Zie ook: BOB / BGA, Classico
- Dosage (liqueur d'expédition) SDEN 2
- Het mengsel van wijn en suiker waarmee een fles na het dégorgement wordt aangevuld. De dosage bepaalt de uiteindelijke zoetheid, van brut nature tot doux.Zie ook: Brut, Dégorgement
- Edele rotting (pourriture noble) SDEN 2
- De gewenste vorm van Botrytis cinerea op rijpe druiven, bij vochtige ochtenden en droge middagen. De schimmel verdampt water uit de bes, concentreert suikers en zuren en geeft aroma's van honing. Basis voor Sauternes, Tokaji Aszú, Beerenauslese en Trockenbeerenauslese, Sélection de Grains Nobles en Coteaux du Layon.Zie ook: Botrytis cinerea, Restzoet (restsuiker)
- Eiswein SDEN 2
- Duits Prädikat van druiven die bevroren aan de stok zijn geoogst, bij minstens −7 °C en zonder edele rotting. Het bevroren water blijft in de pers achter, waardoor een geconcentreerde, zoete wijn met hoge zuren ontstaat.Zie ook: Prädikat / Prädikatswein
- Enten (onderstam) SDEN 2
- Een scheut van een Europese wijnstok (Vitis vinifera) op een Amerikaanse onderstam plaatsen, omdat Amerikaanse wortels bestand zijn tegen de druifluis. De onderstam beïnvloedt de smaak niet, wel de weerbaarheid en de opname van vocht en voeding. Alleen op pure zand- of vulkanische bodems is enten niet nodig.Zie ook: Phylloxera vastatrix, Vitis vinifera
- Erste Lage / Grosse Lage SDEN 3
- De wijngaardclassificatie van de Duitse VDP: Grosse Lage is vergelijkbaar met Grand Cru, Erste Lage met Premier Cru. Daaronder staan Ortswein (dorpswijn) en Gutswein (huiswijn).Zie ook: VDP, Grand Cru
- Estufagem / canteiro SDEN 2
- De twee rijpingsmethoden voor madeira. Bij estufagem wordt de wijn in tanks minstens 3 maanden op ongeveer 50 °C verwarmd; bij de zachtere canteiro-methode rijpt de wijn langzaam op vaten in warme ruimtes of in de zon. Die verhitting en oxidatie maken madeira vrijwel onbeperkt houdbaar.Zie ook: Madeira, Versterkte wijn
- Etiketregels Nieuwe Wereld (85%-regel) SDEN 3
- Buiten Europa ontbreekt strenge appellatiewetgeving, maar wat op het etiket staat moet kloppen. Voor druif, gebied en oogstjaar geldt in Australië, Nieuw-Zeeland en Chili meestal minimaal 85%; in de VS minimaal 75% druif (85% bij export naar de EU), 85% gebied en 95% oogstjaar; Zuid-Afrika eist 100% herkomst.Zie ook: AVA, WO (Wine of Origin), Mono-cépage (variëtaal)
- Feinherb SDEN 2
- Duitse aanduiding voor halfdroog tot licht zoet (ongeveer 10 tot 20 gram restsuiker per liter). Veel gebruikt, maar juridisch niet strak gedefinieerd; halbtrocken is de officiële term voor halfdroog.Zie ook: Trocken
- Fermentatie (alcoholische vergisting) SDEN 2
- Het omzetten van suiker in alcohol en koolzuurgas door gisten: C₆H₁₂O₆ → 2 C₂H₅OH + 2 CO₂. Gisten zitten van nature op de druivenschil; de vergisting stopt als de suiker op is of als het alcoholgehalte rond 15 à 16% komt. Bijproducten zijn onder meer glycerol, melkzuur, aromastoffen en warmte.Zie ook: Malolactische omzetting (MLG), Most
- Fino (en manzanilla) SDEN 2
- Droge, bleke sherry van palomino, versterkt tot ongeveer 15% en gerijpt onder een florlaag. Fris, strak en amandelachtig; de flor verbruikt glycerol, waardoor de wijn extra droog en licht aanvoelt. Manzanilla is de fino uit Sanlúcar de Barrameda.Zie ook: Flor, Solera, Oloroso
- Flesformaten (magnum, jeroboam …) SDEN 3
- Grote flessen dragen vaak Bijbelse namen: magnum (2 flessen, 1,5 liter), jeroboam (4, 3 liter), rehoboam (6), methusalem (8, 6 liter), salmanazar (12), balthazar (16), nebuchadnezar (20, 15 liter) en melchior (24, 18 liter). Let op: in Bordeaux heten sommige formaten anders (jeroboam = dubbele magnum).
- Flor SDEN 2
- Een laag levende gistcellen die zich vormt op sherry in niet volledig gevulde vaten. De flor sluit zuurstof af, houdt de wijn licht van kleur en fris van smaak en geeft aroma's van amandel en bloemen. Vin jaune uit de Jura rijpt onder een vergelijkbare laag (fleur).Zie ook: Fino (en manzanilla), Vin jaune / vin de paille
- Foudre (fuder) SDEN 3
- Een groot houten vat met een inhoud van meer dan 1.000 liter. Grote vaten geven veel minder houtsmaak af dan een barrique, maar zorgen wel voor rustig zuurstofcontact.Zie ook: Barrique, Houtrijping
- Galets roulés SDEN 3
- De grote, ronde rolkeien op de terrassen van Châteauneuf-du-Pape. Ze nemen overdag warmte op en geven die 's nachts weer af, wat de rijping van vooral grenache noir bevordert.Zie ook: GSM
- Garrigue SDEN 2
- De droge mediterrane struikvegetatie van tijm, rozemarijn en andere kruiden in de Languedoc, Roussillon en Zuid-Rhône. Wijnen uit die streken hebben vaak precies die kruidige 'garrigue'-aroma's.
- Grand Cru SDEN 2
- De hoogste klasse binnen een classificatie, maar de betekenis verschilt per streek. Bourgogne: de beste wijngaarden (33 in de Côte d'Or, 7 in Chablis). Champagne: 17 aangewezen gemeenten. Elzas: 54 Grand Cru-wijngaarden. Bordeaux: een Grand Cru Classé is een château.Zie ook: Premier Cru, Cru, Climat
- Groene snoei SDEN 2
- Zomerse ingreep in de wijngaard waarbij overtollige trossen, bladeren en loten worden verwijderd. Minder druiven betekent meer energie per tros en dus meer kwaliteit; bovendien verbetert de luchtcirculatie en daalt het schimmelrisico.Zie ook: Dieven
- GSM SDEN 2
- De klassieke blend van grenache, syrah en mourvèdre uit de Zuid-Rhône en de Languedoc-Roussillon. Châteauneuf-du-Pape mag zelfs 13 druivenrassen bevatten, met grenache noir als basis.Zie ook: Galets roulés
- Houtrijping SDEN 2
- Rijping op eikenhouten vaten. Hout is licht poreus, waardoor zuurstof de wijn zachter en ronder maakt; nieuw en klein hout geeft de meeste smaak (vanille, toast, ceder). Amerikaans eiken geeft vanille en kokos (klassieke Rioja), Frans eiken subtielere tonen. Roestvrij staal heeft geen invloed op smaak; voor eenvoudige wijn worden soms houtchips gebruikt.Zie ook: Barrique, Foudre (fuder)
- IGP / IGT SDEN 2
- Indication Géographique Protégée (Frankrijk, voorheen Vin de Pays) en Indicazione Geografica Tipica (Italië): het BGA-niveau onder de oorsprongsbenaming, met ruimere regels voor gebied en druiven. Veel IGP komt uit de Languedoc-Roussillon (Pays d'Oc); Super Tuscans zijn vaak IGT Toscana.Zie ook: BOB / BGA, Super Tuscan
- Irrigatie SDEN 2
- Kunstmatige bevloeiing van de wijngaard. Voor wijnbouw is ongeveer 350 mm neerslag per jaar nodig; in droge gebieden als Mendoza (smeltwater uit de Andes) en Washington State (Columbia-rivier) is irrigatie onmisbaar.
- Kabinett SDEN 2
- Het lichtste Duitse Prädikat, van druiven met normale rijpheid (laagste mostgewicht). Meestal fris en laag in alcohol; kan droog (trocken) of licht zoet zijn.Zie ook: Prädikat / Prädikatswein, Spätlese
- Kimmeridge (kimmeridgien) SDEN 2
- De kalk- en krijtrijke kleibodem van Chablis, ontstaan uit fossiele schelpen. Hij geeft de chardonnay van Chablis zijn strakke, frisse en minerale stijl, meestal zonder of met weinig hout.
- Klaren en filtreren SDEN 2
- De laatste stappen vóór het bottelen: de wijn helder en stabiel maken en ongewenste deeltjes en aroma's verwijderen. Het verhoogt niet het alcoholgehalte; het is puur een kwestie van helderheid en houdbaarheid.Zie ook: Vinificatie
- Kruisingen SDEN 2
- Nieuwe druivenrassen die uit twee andere rassen zijn gekweekt. De vier examenkruisingen: pinotage = pinot noir × cinsault (Zuid-Afrika, 1924), cabernet sauvignon = cabernet franc × sauvignon blanc, zweigelt = blaufränkisch × sankt laurent en carmenère = cabernet franc × gros cabernet.Zie ook: Synoniemen van druivenrassen
- Kurk (TCA) SDEN 2
- De bekendste wijnfout: een muffe geur van nat karton of kelder, veroorzaakt door de verbinding trichlooranisol (TCA). Een 'bouchonné' wijn is niet oud of slecht gemaakt; het is een besmetting die niets met de leeftijd te maken heeft.Zie ook: Oxidatie
- Liqueur de tirage SDEN 2
- Het mengsel van wijn, suiker en gist dat bij de traditionele methode aan de basiswijn wordt toegevoegd vóór het bottelen. Het zet de tweede vergisting op fles in gang, waarbij het koolzuur ontstaat.Zie ook: Méthode traditionnelle, Dosage (liqueur d'expédition)
- Llicorella SDEN 2
- De verweerde leisteenbodem van Priorat (DOCa, Catalonië). Op de steile terrassen van llicorella geven oude stokken grenache, cariñena en syrah krachtige, geconcentreerde rode wijnen.
- Maceratie (schilweking) SDEN 2
- Het contact tussen sap en schillen tijdens de vergisting van rode wijn. Kleur, tannine en aroma's zitten in de schil, niet in het sap; zonder maceratie wordt zelfs van blauwe druiven witte wijn. Bij rosé duurt de weking maar enkele uren.Zie ook: Macération carbonique, Saignée / directe persing, Tannine
- Macération carbonique SDEN 2
- Koolzuurgasweking: hele, ongekneusde druiven vergisten in een tank vol koolzuurgas gedeeltelijk van binnenuit. Appelzuur wordt afgebroken en er ontstaan fruitige aroma's (banaan, kirsch); het resultaat is soepel en jong te drinken. Bij macération semi-carbonique (vinification beaujolaise) ontstaat het CO₂ vanzelf doordat gekneusde druiven onderin de tank gaan gisten.Zie ook: Nouveau / Primeur / Novello, Maceratie (schilweking)
- Madeira SDEN 2
- Versterkte wijn van het gelijknamige Portugese vulkaaneiland, meestal van negra mole (tinta negra), plus sercial, verdelho, boal en malmsey (van droog naar zoet). De alcohol wordt tijdens de gisting toegevoegd; de wijn wordt daarna verhit (estufagem) of langzaam oxidatief gerijpt (canteiro). Kenmerkend: hoge zuren, licht gebrand karakter en extreme houdbaarheid.Zie ook: Estufagem / canteiro, Versterkte wijn
- Malolactische omzetting (MLG) SDEN 2
- Een tweede, bacteriële omzetting waarbij melkzuurbacteriën het scherpe appelzuur omzetten in mild melkzuur. De wijn wordt zachter en ronder, soms met boteraroma's. Bijna alle rode wijn en veel vollere chardonnay ondergaan MLG; bij sauvignon blanc wordt ze vaak juist vermeden om de frisse zuren te behouden.Zie ook: Fermentatie (alcoholische vergisting), Zuren in wijn
- MCC (Méthode Cap Classique) SDEN 3
- De Zuid-Afrikaanse naam voor mousserende wijn volgens de traditionele methode, meestal van chardonnay en pinot noir. Ook bekend als Kaapse Vonkel.Zie ook: Méthode traditionnelle
- Meeldauw (mildiou en oïdium) SDEN 2
- Twee schimmelziekten van de wijnstok. Valse meeldauw (mildiou, peronospora) tast alle groene delen aan, geeft gele vlekken en wordt bestreden met kopersulfaat (Bordeauxse pap). Echte meeldauw (oïdium) geeft een witte of grijze poederachtige aanslag op blad en jonge druiven en wordt bestreden met zwavel.Zie ook: Bordeauxse pap (bouillie bordelaise), Botrytis cinerea
- Méthode traditionnelle SDEN 2
- De methode voor champagne, cava, crémant, Franciacorta en MCC: de tweede vergisting vindt in de fles plaats. Stappen: basiswijn → assemblage → liqueur de tirage → tweede vergisting op fles → rijping sur lie → remuage → dégorgement → dosage → kurk en muselet. Richtlijn rijping: cava en crémant minstens 9 maanden, champagne zonder jaar 15 en met jaar 36 maanden.Zie ook: Charmat- of tankmethode, Liqueur de tirage, Remuage, Dégorgement, Dosage (liqueur d'expédition)
- Millésime / vintage / non-vintage SDEN 2
- Millésime (vintage) is champagne uit één oogstjaar, met het jaartal op het etiket en minstens 36 maanden rijping. Non-vintage (NV) is een blend van meerdere jaren, de gangbare stijl van elk champagnehuis. Bij stille wijn betekent een oogstjaar op het etiket dat doorgaans minstens 85% uit dat jaar komt.Zie ook: Assemblage, Blanc de Blancs / Blanc de Noirs
- Mono-cépage (variëtaal) SDEN 3
- Een wijn van één druivenras, waarbij de druif vaak de naam van de wijn is. Typisch voor de Elzas en voor de Nieuwe Wereld. In de EU moet een wijn dan voor minstens 85% uit die druif bestaan; noem je twee of meer rassen, dan moeten die samen 100% vormen.Zie ook: Etiketregels Nieuwe Wereld (85%-regel)
- Most SDEN 2
- Het geperste druivensap vóór de vergisting. De most kan worden gecorrigeerd: aansuikeren (chaptalisatie), aanzuren met wijnsteenzuur (warme jaren), ontzuren met calciumcarbonaat (koele klimaten) of sulfiet toevoegen tegen oxidatie en bederf.Zie ook: Chaptalisatie (chaptaliseren), Sulfiet (SO₂), Zuren in wijn
- Muselet SDEN 2
- Het ijzeren korfje dat de kurk van een mousserende wijnfles op zijn plaats houdt tegen de druk van het koolzuur.Zie ook: Méthode traditionnelle
- Nouveau / Primeur / Novello SDEN 3
- Jonge Beaujolais van gamay, gemaakt met macération semi-carbonique en verkocht vanaf de derde donderdag van november, zo'n twee maanden na de pluk. Alleen AOC Beaujolais en Beaujolais Villages mogen een Nouveau uitbrengen. Het Italiaanse Novello is vergelijkbaar, uit heel Italië en van elke druif, vanaf 30 oktober.Zie ook: Macération carbonique
- Oechsle SDEN 3
- De maat voor het mostgewicht, oftewel het suikergehalte van het druivensap, gebruikt in Duitsland, Oostenrijk, de Elzas en Nederland. Hoe hoger het aantal graden Oechsle, hoe hoger het potentiële alcoholgehalte; de Duitse Prädikat-indeling is erop gebaseerd.Zie ook: Prädikat / Prädikatswein
- Oloroso SDEN 2
- Sherry van palomino die tot ongeveer 17–20% wordt versterkt, waardoor er geen flor groeit en de wijn oxidatief rijpt. Donker goudbruin, (half)droog en aromatisch met tonen van walnoot en gedroogd fruit.Zie ook: Fino (en manzanilla), Solera, Oxidatie
- Oxidatie SDEN 3
- Te veel contact met zuurstof. Als wijnfout wordt de wijn bruin, verliest hij zijn fruit en wordt hij overrijp met vaak te hoge zuren. Bewust oxidatief rijpen is juist een stijl: oloroso, madeira, tawny port en Vin Santo. Bij azijnsteek zetten bacteriën de alcohol om in azijnzuur.Zie ook: Kurk (TCA), Oloroso
- Pedro Ximénez (PX) SDEN 2
- Zeer zoete, stroperige, donkerbruine sherry van de in de zon ingedroogde witte druif pedro ximénez, zonder flor. Aroma's van rozijn, vijg, cacao en gebrande koffie; de klassieke combinatie is een chocoladedessert.Zie ook: Fino (en manzanilla), Oloroso
- Perswijn / vrijloopwijn SDEN 3
- Vrijloopwijn (vin de goutte) is het sap dat zonder persen vanzelf uit de druiven loopt, meestal de fijnste kwaliteit. Perswijn (vin de presse) is wat daarna nog uit de druivenmassa wordt geperst: steviger en tanninerijker.Zie ook: Tannine
- Phylloxera vastatrix SDEN 2
- De druifluis die in de tweede helft van de 19e eeuw vanuit Amerika vrijwel alle Europese wijngaarden verwoestte door de wortels van Vitis vinifera aan te tasten. De oplossing was en is enten op resistente Amerikaanse onderstammen.Zie ook: Enten (onderstam), Vitis vinifera
- Port SDEN 2
- Versterkte wijn uit de Douro (Noord-Portugal) van onder meer touriga nacional en tinta roriz. De gisting wordt na 2 à 3 dagen gestopt met druivenspiritus (aguardente), zodat restsuiker overblijft: zoet, 19–22% alcohol. Stijlen: ruby (jong, fruitig, 2 jaar hout), tawny (3 jaar of langer hout, amberkleurig, noten), LBV (één jaar, 4–6 jaar vat), vintage (één topjaar, maximaal 3 jaar hout, rijpt op fles) en colheita (één jaar, minstens 7 jaar hout, tawnystijl).Zie ook: Versterkte wijn, VDN (vin doux naturel)
- Prädikat / Prädikatswein SDEN 2
- Het Duitse kwaliteitssysteem (wijnwet 1971) dat wijnen indeelt op het mostgewicht in graden Oechsle. Oplopend: Kabinett, Spätlese, Auslese, Beerenauslese, Eiswein en Trockenbeerenauslese. De basis heet Qualitätswein; Oostenrijk kent extra Prädikaten als Ausbruch en Strohwein.Zie ook: Kabinett, Spätlese, Auslese, Beerenauslese (BA), Eiswein, Trockenbeerenauslese (TBA), Oechsle
- Premier Cru SDEN 2
- In de Bourgogne de tweede klasse wijngaarden, direct onder Grand Cru (Chablis telt 40 Premier Cru-climats). Verwarrend genoeg is in Bordeaux Premier Grand Cru Classé juist de allerhoogste rang van het klassement van 1855.Zie ook: Grand Cru, Cru Classé (Bordeaux 1855)
- Primaire, secundaire en tertiaire aroma's SDEN 2
- Aroma's ingedeeld naar oorsprong. Primair: van de druif zelf (fruit, bloemen, kruiden). Secundair: uit de gisting (gist, brood, boter, yoghurt). Tertiair of bouquet: uit de rijping op vat of fles (vanille, toast, leer, noten, paddenstoel, petroleum).Zie ook: Bouquet
- Puttonyos SDEN 2
- De traditionele zoetheidsmaat voor Tokaji Aszú uit Hongarije, naar het aantal 'puttony' (manden) botrytisdruiven per vat. Tegenwoordig geldt vooral een minimum aan restsuiker, maar 5 en 6 puttonyos kom je nog op etiketten tegen.Zie ook: Tokaji Aszú, Edele rotting (pourriture noble)
- Qualitätswein SDEN 3
- De Duitse basiscategorie voor kwaliteitswijn uit een van de 13 Anbaugebiete (BOB), eventueel aangevuld met een Prädikat. Duitsland kent daarnaast 26 Landwein-gebieden (BGA) en de VDP-classificatie op basis van terroir.Zie ook: Prädikat / Prädikatswein, VDP
- Remuage SDEN 2
- Het regelmatig draaien en steeds schuiner zetten van champagneflessen in rekken, zodat het gistbezinksel naar de hals zakt. Daarna volgt het dégorgement.Zie ook: Dégorgement, Méthode traditionnelle
- Restzoet (restsuiker) SDEN 2
- De suiker die na de vergisting in de wijn achterblijft. Vier manieren om restzoet te krijgen: de gisting stoppen (met alcohol of door koeling), edele rotting, druiven indrogen (appassimento) of laat oogsten (Spätlese, Vendange Tardive).Zie ook: Edele rotting (pourriture noble), Appassimento, Versterkte wijn
- Ripasso SDEN 3
- Valpolicella Ripasso DOC: een gewone Valpolicella die 'opnieuw langs' de schillen van de Amarone gaat, waardoor hij extra body, kleur en alcohol krijgt. Een tussenstijl tussen lichte Valpolicella en zware Amarone.Zie ook: Amarone della Valpolicella
- Riserva SDEN 3
- Italiaanse etiketterm voor een wijn die langer is gerijpt dan de basisversie; hoe lang precies verschilt per DOC of DOCG. Niet te verwarren met het Spaanse Reserva, dat wettelijk vastgelegde minimumtermijnen kent, of het Chileense 'reserva', dat geen wettelijke betekenis heeft.Zie ook: Crianza / Reserva / Gran Reserva, Classico
- Saignée / directe persing SDEN 2
- Twee manieren om rosé te maken. Saignée ('aderlaten'): blauwe druiven weken kort mee en een deel van het sap wordt afgetapt en apart als rosé vergist. Directe persing (pressurage): blauwe druiven worden meteen geperst, zodat maar weinig kleurstof meekomt. In de Champagne mag rosé ook door rode wijn bij witte basiswijn te mengen.Zie ook: Maceratie (schilweking)
- Sekt / Winzersekt SDEN 3
- Duitse mousserende wijn. Gewone Sekt is de eenvoudige variant via de tankmethode; Winzersekt is de betere, met de traditionele methode gemaakt en meestal van riesling.Zie ook: Charmat- of tankmethode, Méthode traditionnelle
- Solera SDEN 3
- Het rijpingssysteem voor sherry: vaten in rijen boven elkaar, met onderin (de solera) de oudste wijn en daarboven steeds jongere. Bij het bottelen tapt men een deel van de oudste wijn af en vult men bij uit de jongere lagen. Doordat oud en jong steeds gemengd worden, blijft de stijl constant; daarom draagt sherry geen jaartal.Zie ook: Fino (en manzanilla), Oloroso
- Spätburgunder / Weissburgunder / Grauburgunder SDEN 2
- De Duitse namen voor pinot noir, pinot blanc en pinot gris. Baden heet niet voor niets 'Burgunderland'; de Ahr en Assmannshausen (Rheingau) zijn beroemd om spätburgunder.Zie ook: Synoniemen van druivenrassen
- Spätlese SDEN 2
- Duits Prädikat dat letterlijk 'late oogst' betekent: de druiven blijven langer hangen en bouwen meer suiker op. Staat boven Kabinett en onder Auslese; kan droog of zoet zijn.Zie ook: Prädikat / Prädikatswein, Kabinett, Auslese
- Steinfeder / Federspiel / Smaragd SDEN 2
- De drie oplopende kwaliteitscategorieën van de Wachau (Oostenrijk), op basis van rijpheid en alcohol: Steinfeder (lichtst, maximaal 11,5%), Federspiel (11,5–12,5%) en Smaragd (rijkst en meest geconcentreerd, meer dan 12,5%).Zie ook: DAC
- Sulfiet (SO₂) SDEN 3
- Zwaveldioxide, toegevoegd tegen oxidatie en bacterieel bederf en om ongewenste gisting te remmen. Te veel sulfiet werkt averechts. Omdat het een allergeen is, moet 'bevat sulfieten' verplicht op het etiket staan.Zie ook: Most, Oxidatie
- Super Tuscan SDEN 2
- Topwijn uit Toscane die buiten de DOC/DOCG-regels valt omdat hij (deels) van internationale druiven als cabernet sauvignon en merlot is gemaakt, vaak op barrique. Meestal IGT Toscana of Bolgheri DOC; Sassicaia van Tenuta San Guido is het beroemdste voorbeeld.Zie ook: IGP / IGT, DOC / DOCG
- Sur lie SDEN 2
- Rijping op het eigen gistbezinksel (de lie) na de vergisting. Het maakt de wijn voller en romiger: Muscadet sur lie is duidelijk ronder dan gewone Muscadet, en bij de traditionele methode rijpt mousserende wijn maandenlang op de lie.Zie ook: Bâtonnage, Méthode traditionnelle
- Synoniemen van druivenrassen SDEN 2
- Hetzelfde ras onder een andere naam per land of streek. Bekende examenparen: tempranillo = cencibel, tinto fino, tinta del país, ull de llebre en tinta roriz/aragonez (Portugal); sangiovese = brunello, prugnolo, morellino, nielluccio; syrah = shiraz; primitivo = zinfandel; chenin blanc = steen; melon de bourgogne = muscadet; malbec = cot; grenache = garnacha = cannonau; carmenère = cabernet gernischt.Zie ook: Spätburgunder / Weissburgunder / Grauburgunder, Kruisingen
- Tannine SDEN 2
- Looizuur uit de schil, pitten en stelen van de druif en uit eikenhout; niet uit het sap. Het geeft een droog, samentrekkend gevoel in de mond en zit vooral in rode wijn. Pit en steel leveren de hardste, meest bittere tannines, daarom wordt meestal ontsteeld. Tannine helpt de wijn rijpen.Zie ook: Astringent, Maceratie (schilweking)
- Terroir SDEN 3
- Het samenspel van klimaat, bodem, ligging (hoogte, helling, richting) en de hand van de wijnboer dat een wijngaard zijn unieke karakter geeft. In de Bourgogne moet pinot noir 'het terroir laten spreken'; de Duitse VDP classificeert wijngaarden op terroir.Zie ook: Climat, Grand Cru, VDP
- Tokaji Aszú SDEN 2
- Beroemde zoete witte wijn uit Tokaj (Noordoost-Hongarije), vooral van furmint met edele rotting, bevorderd door ochtendmist langs de rivier de Bodrog. Vanaf 5 puttonyos heet de wijn Aszú. Onthoud: Tokaj is het gebied, Tokaji de wijn.Zie ook: Puttonyos, Edele rotting (pourriture noble)
- Trocken SDEN 2
- Duits en Oostenrijks voor 'droog': maximaal 9 gram restsuiker per liter, mits er voldoende zuren tegenover staan (de EU-norm is 4 gram). Fränkisch trocken (Franken) betekent maximaal 4 g/l. Halbtrocken is halfdroog.Zie ook: Feinherb
- Trockenbeerenauslese (TBA) SDEN 2
- Het hoogste Duitse Prädikat: bes voor bes geplukte, door edele rotting verschrompelde druiven met een extreem hoog mostgewicht. Zeer zoet, geconcentreerd en zeldzaam, met een minimale opbrengst.Zie ook: Prädikat / Prädikatswein, Beerenauslese (BA), Edele rotting (pourriture noble)
- VDN (vin doux naturel) SDEN 3
- Franse zoete versterkte wijn waarbij, net als bij port, tijdens de gisting wijnalcohol wordt toegevoegd zodat restsuiker overblijft, maar met 15–18% wat lager in alcohol. Voorbeelden: Muscat de Beaumes-de-Venise (Zuid-Rhône), Muscat de Rivesaltes en Rivesaltes (Roussillon), Banyuls (rood, grenache noir) en Samos (Griekenland).Zie ook: Versterkte wijn, Port
- VDP SDEN 3
- Verband Deutscher Prädikatsweingüter: de vereniging van Duitse topwijnboeren, herkenbaar aan het logo met adelaar en druiventros (Traubenadler). De VDP hanteert een eigen terroirclassificatie: Grosse Lage, Erste Lage, Ortswein en Gutswein.Zie ook: Erste Lage / Grosse Lage, Qualitätswein
- Vendange Tardive / Sélection de Grains Nobles SDEN 3
- Twee zoete stijlen uit de Elzas van riesling, pinot gris, gewurztraminer of muscat. Vendange Tardive (VT) is een late oogst, halfzoet tot zoet; Sélection de Grains Nobles (SGN) komt van botrytisdruiven en is altijd zoet.Zie ook: Restzoet (restsuiker), Edele rotting (pourriture noble)
- Véraison SDEN 2
- De kleuromslag van de druif tijdens de rijping: witte druiven worden geelgoud, blauwe rood-paars. Vanaf dit moment stijgt het suikergehalte en dalen de zuren. Volgorde van de cyclus: vorming knoppen → bloei → véraison → rijping → oogst.
- Versterkte wijn SDEN 2
- Wijn waaraan tijdens of na de gisting neutrale druivenspiritus is toegevoegd. Tijdens de gisting (port, madeira, VDN) stopt de gist terwijl er nog suiker is: de wijn blijft zoet. Na de gisting (sherry) is alle suiker al vergist: de wijn blijft droog, tenzij er zoete wijn wordt bijgemengd.Zie ook: Port, Madeira, VDN (vin doux naturel), Fino (en manzanilla)
- Vin jaune / vin de paille SDEN 3
- Twee specialiteiten van de Jura. Vin jaune wordt van savagnin gemaakt en rijpt jarenlang onder een gistlaag (fleur), waardoor hij op sherry gaat lijken. Vin de paille is zoete strowijn van druiven die op stromatten zijn ingedroogd.Zie ook: Flor, Appassimento
- Vinificatie SDEN 2
- Het complete proces van druif tot wijn. Wit: oogst → (ontstelen) → persen → klaren van de most → koele vergisting → rijping → botteling. Rood: ontstelen → kneuzen → vergisten mét schilcontact → persen → malolactische omzetting → rijping → klaren → botteling. Bij wit dus eerst persen, bij rood eerst vergisten.Zie ook: Maceratie (schilweking), Klaren en filtreren, Malolactische omzetting (MLG)
- Vitis vinifera SDEN 2
- De Europese wijnstok, de soort binnen de familie Vitaceae waarvan vrijwel alle kwaliteitswijn wordt gemaakt. Binnen deze ene soort bestaan meer dan 10.000 rassen (merlot, riesling, chardonnay …), waarvan hooguit 1% de overgrote meerderheid van de kwaliteitswijn levert.Zie ook: Enten (onderstam), Phylloxera vastatrix
- Wijnbouwzones (EU) SDEN 3
- De indeling van de Europese wijnbouw in zes klimaatzones, van A (koelst: Duitsland, Luxemburg, België, Nederland) via B (Elzas, Champagne, Loire, Oostenrijk, Baden), CI (Bourgogne, Bordeaux) en CII (Zuid-Rhône, Languedoc, Toscane, Rioja) tot CIIIa en CIIIb (warmst: Zuid-Italië, Zuid-Spanje, Douro). Per zone gelden andere regels voor het corrigeren van de most, zoals chaptalisatie.Zie ook: Chaptalisatie (chaptaliseren), Wijngordel
- Wijngordel SDEN 2
- De twee zones waar wijnbouw op grote schaal mogelijk is: tussen 30 en 50 graden noorderbreedte en tussen 30 en 50 graden zuiderbreedte. Dichter bij de polen is het te koud om te rijpen, richting de evenaar ontbreekt de afkoeling voor een goede balans tussen suiker en zuur.Zie ook: Wijnbouwzones (EU)
- WO (Wine of Origin) SDEN 3
- Het Zuid-Afrikaanse herkomstsysteem, dat 100% herkomst garandeert. De indeling loopt van Geographical Unit (Western Cape) via Region (Coastal Region, Cape South Coast) en District (Stellenbosch, Paarl, Swartland) naar Ward (bijvoorbeeld Constantia).Zie ook: Etiketregels Nieuwe Wereld (85%-regel)
- Zuren in wijn SDEN 3
- De belangrijkste zuren zijn wijnsteenzuur, appelzuur, melkzuur en citroenzuur; azijnzuur wijst op bederf. Zuren geven frisheid, levendigheid en houdbaarheid en voel je aan de zijkanten van de tong. In warme jaren wordt de most aangezuurd met wijnsteenzuur, in koele klimaten ontzuurd met calciumcarbonaat.Zie ook: Malolactische omzetting (MLG), Most
Verder lezen
Zo gebruik je deze begrippenlijst voor je examen
Het SDEN-examen is multiplechoice: je hoeft definities niet uit je hoofd op te schrijven, maar je moet ze wél feilloos herkennen. Vragen als "welke stap volgt na de remuage?" of "bij welke versterkte wijn wordt de alcohol ná de gisting toegevoegd?" draaien om precies de begrippen hierboven. Op het SDEN 3-examen krijg je 60 vragen, waarvan 6 proefvragen; je bent geslaagd bij 36 goede antwoorden, met minimaal 2 proefvragen goed.
Een goede aanpak: lees per hoofdstuk de theorie, loop daarna de bijbehorende termen hier na en maak meteen een SDEN 2-oefenexamen of SDEN 3-oefenexamen. Termen die je fout had, zet je in de flashcards. Meer weten over de examens? Lees hoe moeilijk het SDEN 3-examen is, wat het Wijnbrevet kost of hoe SDEN zich verhoudt tot WSET.
Wijnleren is een onafhankelijk opleidingsplatform, niet verbonden aan SDEN. De uitleg is gebaseerd op het theorieboek in de app en de publiek beschikbare exameneisen.
Vandaag beginnen
Ken je de termen? Test het met een oefenexamen
Het complete theorieboek (NL + EN), lessen van 10 minuten, flashcards en 25 oefenexamens met timer — voor SDEN 2 én SDEN 3, vanaf €12 eenmalig, geen abonnement.